Czystek

Czystek (Cistus incanus) to krzew o białych, różowych i czerwonych kwiatach, rośnie w krajach basenu Morza Śródziemnego, od Hiszpanii po Turcję, ale również na Kaukazie, w północnej Afryce i na Wyspach Kanaryjskich. Znanych jest ponad 50 gatunków czystków, ale tylko kilka jest uprawianych.

Najlepiej znane czystek szary (C. incanus) i czystek kreteński (C. creticus) mają różowe kwiaty, kwiaty czystka ladanowego lub żywicowego (Cistus ladanifer) są białe. Herbatka z czystka jest szczególnie popularna w Grecji i Turcji, gdzie pija się ją od wieków. W medycynie tradycyjnej napary z czystka są używane do leczenia dolegliwości układu trawienia oraz na przeziębienia. W Unii Europejskiej czystek otrzymał status nowej żywności (novel food), ze względu na tradycję stosowania go w kilku krajach unijnych. Jednak aby zostać składnikiem suplementów diety ze wskazaniami zdrowotnymi, czystek musi przejść wystarczającą ilość badań naukowych potwierdzających jego właściwości, a przede wszystkim mieć dobrze poznany skład chemiczny.

W czystku stwierdzono obecność kilku grup związków polifenolowych, takich jak elagitaniny, flawonoidy, kwasy fenolowe i ich pochodne. Poszczególne gatunki czystka: C. incanus, C. crispus, C. albidus różnią się profilem związków polifenolowych, a co za tym idzie również składem tych rozpuszczalnych w wodzie i obecnych w naparze. Interesującym materiałem jest też żywica (ladano) wydzielana przez np. czystka żywicowego. Sugerowano, że jest to mirra znana ze Starego Testamentu.

Wiadomo, że polifenole izolowane z roślin są silnymi antyoksydantami. Ekstrakt z czystka zawiera dużo oligomerów i polimerów polifenolowych i to są prawdopodobnie główne bioaktywne związki. Wśród 32 związków obecnych w naparze aż 30 wykazywało działanie antyoksydacyjne. Dzięki działaniu antyoksydacyjnemu herbatka z czystka chroni komórki i tkanki organizmu przed działaniem wolnych rodników. Ponadto przyczynia się do wzmocnienia organizmu i układu odpornościowego.

Spotykane w internecie informacje, że czystka można stosować jako ochronę przed kleszczami oraz że leczy boreliozę, nie są potwierdzone badaniami naukowymi.

Czystek dostępny jest w handlu w formie suszonego ziela, z którego przyrządza się napar. Susz należy zalać gorącą wodą i zaparzyć przez kilka minut. Dla konsumentów herbatek najważniejsze jest to, co jest w naparze/wywarze.

Jakie bioaktywne związki są odpowiedzialne za jego działanie?

W herbatce pijanej w niektórych rejonach Grecji jest dużo części zdrewniałych łodyg tej rośliny, a mało suszonych liści. Taki ekstrakt zawiera katechiny, kwas galusowy, galokatechiny,

Interesujące, że liście zbierane w lecie, gdy rośliny są poddane działaniu silnego słońca, zawierają znacznie więcej polifenoli niż te zbierane zimą. Herbatka zaparzona tylko z liści zawiera nawet 11 razy więcej kwasu galusowego niż ta ze zdrewniałych łodyg. Obecność katechin nadaje lekko gorzkawego smaku, ich ilość w naparze jest porównywalna z tą w zielonej herbacie. Ważne jest też rozdrobnienie suszonego materiału – im bardziej rozdrobniony, tym więcej w naparze jest związków flawonoidowych, pochodnych mirycetyny i kwercetyny.

Podsumowując: susz z czystka może zawierać łodygi, liście i kwiaty, ale odpowiednio rozdrobnione. Ziele trzeba kupować z wiarygodnego źródła. Kiedyś czystka przywoziliśmy z wakacji w Grecji. Teraz można go kupić w Polsce, w aptekach i sklepach z herbatami. Herbatkę z czystka można polecić zwłaszcza w okresie jesiennych infekcji, aby wspierać nasz układ odpornościowy. Smakuje posłodzona miodem lub z dodatkiem owocowego syropu.

Autor: prof. Iwona Wawer

Zapoznaj się z produktem

Polecane artykuły

Właściwości ziół

Rumianek

Rumianek (Chamomilla recutita) jest znany i popularny w całej Europie. Uprawa tego zioła dominuje na…

Więcej
Właściwości ziół

Szałwia

Czerwono kwitnącą szałwię (Salvia farincea) znamy z kwietników, ale szałwia lekarska (Salvia officinalis) ma fioletowe…

Więcej
Właściwości ziół

Głóg

Lecznicze właściwości głogu były znane starożytnym Grekom, a średniowieczna medycyna...

Więcej
Zioła a zdrowie

Zioła a zaparcia

Jednym z częściej spotykanych problemów ze strony układu pokarmowego są zaparcia. Mogą one występować okresowo…

Więcej
Właściwości ziół

Krwawnik

Krwawnik pospolity jest uniwersalnym środkiem leczniczym, stosowanym zarówno zewnętrznie jak i wewnętrznie. Podobno wojowniczy Achilles…

Więcej
Właściwości ziół

Kora dębu

Dąb to drzewo osiągające duże rozmiary, będące też symbolem siły i długowieczności. Znane są okazy…

Więcej
Właściwości ziół

Dziurawiec

Dziurawiec (Hypericum perforatum) to pospolita roślina naszych łąk. Jej żółte kwiatki, które pojawiają się pod…

Więcej
Właściwości ziół

Senes

Senes zyskuje na popularności, ponieważ jest bardzo skuteczny i łatwy w stosowaniu. Ten lek zawdzięczamy…

Więcej
Ziołolecznictwo

Leki roślinne w XXI wieku

Lek to produkt medyczny, który może zawierać różne rodzaje substancji, zarówno syntetyczne...

Więcej